Pampus 11
Ets uit 1674 van een Antwerpse kunstenaar

De Antwerpse tekenaar Jan Peeters was bekend om zijn scheepstekeningen.

Deze ets verscheen in de bundel: Thooneel der Steden ende Sterckten van t'Vereenight Nederlandt met d'aengrensende Plaetsen soo in Brabandt Vlaenderen als anden Rhijn en elders verovert door de Waepenen der Groot-moghende Heeren Staeten onder het gheley vande seer Edele Hooghghebore Princen van Oranien.

Uitgegeven door Gaspar Bouttats te Antwerpen. Antwerpen; 1674

Tekening vullen kardoes gemaakt door Lex Tempelman, www.lextempelman.nl/
Het rood gearceerde deel is het gevonden affuit van het 5,7 cm kazemat geschut.
Gevonden affuit kanon van 5,7 cm L25.
De maker van het affuit.

Dit is een kanon van Krupp-Gruson. Het kaliber is 5,7 cm L 25 bestemd voor het keelgeschut van forteiland Pampus. In elk van de twee pantserstanden stonden drie van dit soort kanons opgesteld. Het rood gearceerde gedeelte van het kazemataffuit is nu, tijdens de zware storm van 27-10-2002 nabij Pampus ergens tegen de basaltring (stortsteenkade) door de twee fortwachters gevonden en later boven water gehaald.

 

Deel dak pantserstand gevonden

In de zomer van 2003 werd door een sportduikteam op de zuidwestelijke basaltring een dikke plaat ijzer gevonden wat later een deel van het dak van een pantserstand bleek te zijn de dikte van het materiaal is 7 cm.

Deel dak pantserstand.
Tekening dak pantserstand, het donkerbruine deel is het gevonden deel.
Dwarsdoorsnede pantserstand.

Loopkat gevonden

Enige jaren geleden werd er aan de zuidzijde in het talud een loopkat gevonden. Deze werd o.a. in de lege projectielen bergplaatsen gebruikt. De loopkat liep over een rail aan het plafond. Aan de loopkat hing een kettingtakel waarmee de zware projectielen werden verplaatst. Foto rechts is een oud model kettingtakel.

Loopkat
Kettingtakel

                             Veldspoor gevonden op Pampus

Over dit veldspoor reden kiepwagentjes waarmee de steenkool van tenderschepen naar het kolenpark op het talud werd vervoerd. Type kiepwagen dat hiervoor werd gebruikt.

Veldspoorrail.
Veldspoorrail.
Type kiepwagen dat hiervoor werd gebruikt.

Nieuwe foto ontdekt in het Amsterdams gemeente archief

Dit moet de loop van een van de vier kanons zijn geweest die toen op Pampus werden geplaatst.

In de Beeldbank van het Gemeentearchief Amsterdam is een foto gevonden van een nogal groot kanon op een spoorwegwagon. Het is een foto van Jacob Olie uit 1894.

 

Dit moet de loop van een van de vier kanons zijn geweest die toen op Pampus werden geplaatst.

Model 2de Pampusboot

Vlak voor de kerst werd de Stichting Pampus benaderd door Ruud Brouwer, woonachtig te Dokkum.De man had een model van de, volgens zijn zeggen, eerste Pampusboot bij hem in de garage staan. En hij zat er een beetje mee in zijn maag. Hij deed er namelijk zelf niets mee en het stond hem eigenlijk in de weg. Weggooien vond hij geen optie en omdat hij van oorsprong een “Muienaar” is dacht hij in eerste instantie aan Pampus. “Of de Stichting Pampus er wat aan had?”. Dat was natuurlijk niet tegen dovemansoren gezegd. Op dat soort aanbiedingen moet je natuurlijk nooit nee zeggen.

Model tweede Pampusboot.

Het model is gemaakt door zijn grootvader “Jantje” Brouwer in de 20er 30er jaren van de vorige eeuw. Hij was toen werkzaam op de Scheepswerf Schouten in Muiden.

Binnen een week werd het model op de Walbasis in Muiden afgeleverd.

Het model is ongeveer 1,50 m. lang en ongeveer 40 cm. breed, schaal 1:10.

 

Het ziet er, ondanks de hoge leeftijd van rond de 75 tot 80 jaar, nog in redelijk goede staat uit.

Toen het model goed onderzocht kon worden kwam ik tot de conclusie dat het niet een model van de eerste Pampusboot was maar van de tweede, die overigens bij de Scheepswerf Schouten in 1926 van de helling liep. (In opdracht van het Ministerie van Oorlog)

Aan de hand van historische gegevens die bij de Stichting Pampus van deze schepen bekend zijn, blijken de verschillen tussen de eerst en de tweede Pampusboot in dit model duidelijk te zien.

 

De tweede Pampus boot was ongeveer 4 meter korter dan de eerste, de schoorsteen was korter en het was een motorschip, voortgestuwd door een 60 PK Kromhout dieselmotor. Terwijl de eerste Pampusboot een schroefstoomsleepboot was. Bovendien had de eerste Pampusboot boven in de romp aan beide zijden een rij patrijspoorten zitten. Dat was bij de tweede boot niet het geval.

Foto Pampusboot begin jaren 30 van de vorige eeuw.

Pantsergranaten weer terug op Pampus

Op 27 september 2011 werden door de EODD uit Culemborg 2 pantsergranaten in Muiden afgeleverd. Het zijn dezelfde granaten als die welke vorig jaar en dit jaar bij Almerepoort (een nieuwe woonwijk onder Almere Muziekwijk) werden gevonden. Het werd een hele klus om ze van Muiden naar Pampus te krijgen. Ze wogen maar liefst 216 kilogram. Maar uiteindelijk is het ons toch gelukt. Zij worden nu op het eiland weer in de correcte kleur gebracht waarna ze in het Nationaal Bezoekerscentrum in de ruimte worden geplaatst waar je nu in spelvorm granaten met "kruit" kunt vullen.

Ontsteker van een Engelse brisantgranaat gevonden op Pampus.
Voorbereidingen voor het onklaar maken.
De ontstekingsdraad wordt uitgerold.

Op scherp staande ontsteker gevonden op Pampus

Op 27 september 2011 vrij snel nadat depantsergranaten op Pampus waren afgeleverd werd door de tuinman een op scherp staande ontsteker van een Engelse brisantgranaat gevonden. Hij was die granaatpunt wel vaker op Pampus tegen gekomen tijdens het grasmaaien. Hij zag er kennelijk niets gevaarlijks in en gooide het steeds opzij als hij er moest maaien. Maar nu de EODD toch op het eiland was ging hij er van uit dat ze het dan maar eens moesten bekijken. Zo gezegd zo gedaan. Hij heeft het toen ergens uit het gras geplukt en op de kar gelegd waar de twee pantsergranaten op lagen. De twee EODD mensen waren ondertussen met een gids het fort ingegaan om het te bekijken. Na afloop van de rondleiding liepen ze de trap af naar het plein waarop de kar met granaten stond. Toen vielen de adjudant z'n ogen bijna uit zijn hoofd bij het zien van die granaatpunt.  Hij wist niet wat hij zag en ging het nog eens goed bekijken waarna hij onmiddellijk over ging tot actie want volgens zijn zeggen was het een scherpe ontsteking van een Engelse brisantgranaat die veilig tot ontploffen moest worden gebracht. De politie moest worden gewaarschuwd en de bezoekers moesten uit de buurt van de punt weg blijven en zich op de andere helft van het eiland ophouden totdat de situatie weer veilig was. Uiteindelijk is de ontsteker aan het begin van de avond door de EODD van Den Helder (Kon.marine) op een veilige manier onschadelijk gemaakt. Ter illustratie van de activiteiten om het onschadelijk maken van de ontsteker zie onderstaande foto's.

Als je op de laatste foto klikt zie je de explosie.

Accumulatorput in de oostelijke geschuttoren blootgelegd

Door een externe vakantie klusploeg werd in één weekend (14-11-2015) tijd de oostelijke accumulatorput in de oostelijke geschuttoren helemaal van puin ontdaan. Tijdens het leeghalen werden heel wat restanten van onderdelen uit de geschuttoren opgegraven.

De vakantieklusploeg druk aan het werk
Zie hier het resultaat
Alsof er nooit puin in heeft gelegen
De uit het puin opgegraven objecten
De uit het puin opgegraven objecten

Restanten van de door de Duitsers in de Tweede Wereldoorlog gebouwde objecten op Pampus die door de renovatie zijn verdwenen

Luchtfoto van Pampus, genomen vlak na de oorlog.

Luchtfoto van Pampus genomen vlak na de Tweede Wereldoorlog. Duidelijk zijn de 9 kraters te zien waar de Kruitfabriek uit Muiden de in de regio gevonden munitie met explosieven tot ontploffen heeft gebracht.

In de witte ovalen bevinden zich de restanten van de bouwkundige objecten die door de Duitsers in het begin van de oorlog zijn aangebracht.

De manschappenbunker omgebouwd tot woonhuis.
Gemetselde zuiltjes dat als fundering diende      voor een houten plateau .

2 = Gemetselde zuiltjes dienden als fundering

voor een houten plateau dat er bovenop was

bevestigd waar vermoedelijk een zendmast

stond opgesteld want er stond ook een

gemetseld hokje waarin waarschijnlijk de

zendapparatuur heeft gestaan.

Draaiplateau van de Duitsers
Draaiplateau van de Duitsers
Waarschijnlijk een van de eerste bezoekers na de oorlog
Waarschijnlijk een van de eerste bezoekers na de oorlog
Luisterapparaat van de Duitsers

3 = De fundering met een draaiplateau waarop vermoedelijk een afluisterantenne of luisterapparaat (zie foto rechts) heeft gestaan.

De eerste vier foto's zijn vlak na de oorlog genomen.

Fundering vóór de renovatie. Duidelijk is de graadverdeling in de schuine rand te zien.

Links: De fundering vóór de renovatie. Duidelijk is de graadverdeling in de schuine rand te zien

 

Rechts: De fundering na de renovatie. De graadverdeling is helmaal waterdicht afgedicht. Het gat in de verticale wand is een kabeldoorvoer geweest vanaf het aggregaatgebouwtje naar de fundering.

Fundering na de renovatie. De graadverdeling is helmaal waterdicht afgedicht.
Observatie(hef)koepel met daaronder de commandopost.
De observatie(hef)koepel. Duidelijk is het contragewicht te zien.

De fundering staat op het gat waarin vroeger de observatiekoepel van Pampus heeft gestaan. Dat was een kleine hefkoepel voor de waarnemer. Duidelijk is rechts het contragewicht te zien. Onder de koepel bevond zich de commandopost, zie de linker tekening.

Observatiepost reddingbrigade.
Bouwsel wordt gesloopt.
Bouwsel wordt gesloopt.
De 2 betonblokken in het midden was de fundering voor het aggregaat.

4 = Ruimte waar een aggregaat heeft gestaan voor stroomtoevoer naar het plateau.

Foto links: Hier is de ruimte omgebouwd tot observatiepost voor de reddingbrigade. Die hebben er echter weinig gebruik van gemaakt omdat ze geen vrij uitzicht

hadden naar alle richtingen.

De overige drie foto's laten de afbraak van het bouwsel zien dat in verband met de renovatie afgebroken moest woren.

Historische vondsten

Kazemataffuit gevonden

1 = De manschappenbunker dat in het begin van de

negentiger jaren van de vorige eeuw tot het

huidige woonhuis is verbouwd.